زندگی نامه کامل نلسون ماندلا؛ از مبارزه با آپارتاید تا ریاست جمهوری آفریقای جنوبی

نلسون ماندلا کیست؟

نلسون رولیهلاهلا ماندلا یک انقلابی ضد آپارتاید، سیاستمدار برجسته و نیکوکار اهل آفریقای جنوبی بود که از سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۹ به عنوان نخستین رئیس جمهور سیاه پوست این کشور خدمت کرد. او اولین رهبری بود که از طریق انتخاباتی کاملاً دموکراتیک و با مشارکت تمام نژادها به این مقام رسید. دولت او تمرکز اصلی خود را بر برچیدن میراث شوم آپارتاید و ترویج آشتی میان نژادهای مختلف قرار داد. از نظر ایدئولوژی، ماندلا ترکیبی از ملی گرایی آفریقایی و سوسیالیسم دموکراتیک را دنبال می کرد و بین سال های ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۷ ریاست حزب کنگره ملی آفریقا را بر عهده داشت. او به خاطر مبارزات بی وقفه اش برای عدالت اجتماعی، برابری نژادی و آشتی ملی، به یک نماد جهانی تبدیل شد و جوایز متعددی از جمله جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. در آفریقای جنوبی، او اغلب با احترام به عنوان مادیبا (نام قبیله ای او) یا پدر ملت شناخته می شود.

آغاز زندگی و تبار سلطنتی

نلسون رولیهلاهلا ماندلا در ۱۸ ژوئیه ۱۹۱۸ در یک خانواده از قبیله تمبو در روستای کوچک موزو در ناحیه متاتا، مرکز استان کیپ شرقی آفریقای جنوبی به دنیا آمد. پدر او، گادلا هنری مپهاکانییسوا، عضو شورای سلطنتی مردم تمبو بود و این مقام را به صورت موروثی در اختیار داشت. انتظار می رفت که نلسون نیز در آینده چنین مقامی را به ارث ببرد. پدر ماندلا نقش اساسی در به سلطنت رسیدن جونگینتابا دالیندیبو در تمبو داشت و دالیندیبو نیز پس از مرگ گادلا، با به فرزندی گرفتن نلسون به صورت غیررسمی، این لطف را جبران کرد. پدر ماندلا چهار همسر داشت و در مجموع سیزده فرزند (چهار پسر و نه دختر) از او به جای ماند. نلسون از نوسکنی فنی، سومین همسر گادلا، در مزرعه ای که بیشتر دوران کودکی خود را در آن سپری کرد، به دنیا آمد.

رولیهلاهلا ماندلا در هفت سالگی، نخستین عضو خانواده خود بود که به مدرسه پا گذاشت. در مدرسه، یک معلم متدیست با تبعیت از نام هوراسیو نلسون، دریاسالار مشهور انگلیسی، نام نلسون را بر او نهاد. پدر رولیهلاهلا وقتی وی نه ساله بود در نتیجه بیماری سل درگذشت و جونگینتابا، نایب السلطنه، سرپرستی وی را بر عهده گرفت. ماندلا در یک مدرسه تبلیغی وسلی در همسایگی محل زندگی نایب السلطنه مشغول به تحصیل شد. بر اساس رسوم تمبو، او در شانزده سالگی مراسم بلوغ را پشت سر گذاشت و در مؤسسه شبانه روزی کلارک بری، مشغول به تحصیل فرهنگ غرب شد. او با هوش و استعدادی که از خود نشان داد، به جای سه سال، در دو سال مدرک مقدماتی خود را اخذ کرد.

ماندلا در نوزده سالگی، در سال ۱۹۳۷، به هلدتون، دانشکده وسلی در فورت بیوفورت که بیشتر اعضای خانواده سلطنتی در آن مشغول به تحصیل بودند، عزیمت کرد. در این دوران او به ورزش های بوکس و دو و میدانی علاقه مند شد و روحیه رقابتی و انضباط شخصی خود را تقویت کرد. پس از شرکت در کنکور، او شروع به تحصیل در مقطع کارشناسی علوم انسانی در دانشگاه فورت هار کرد. این دانشگاه تنها مرکز آموزش عالی برای سیاه پوستان در آن زمان بود. او در این دانشگاه با اولیور تامبو آشنا شد و آن ها تبدیل به دوستان و همکاران پایداری شدند که دهه ها بعد سرنوشت آفریقای جنوبی را تغییر دادند.

ورود به ژوهانسبورگ و شکل گیری هویت سیاسی

پس از شرکت در یک اعتصاب دانشجویی در دانشگاه فورت هار، ماندلا از دانشگاه اخراج شد. او بعداً تحصیلات خود را از طریق مکاتبه ادامه داد و در نهایت مدرک حقوق خود را دریافت کرد. در سال ۱۹۴۱، ماندلا به ژوهانسبورگ نقل مکان کرد. در ابتدا به عنوان نگهبان شب در یک معدن طلا کار کرد، اما به زودی به عنوان کارآموز حقوق در دفتر وکالت ویتکین، سیدلسکی و ایدلمن مشغول به کار شد. در همین دفتر بود که او با والتر سیسولو، یک فعال سیاسی باتجربه، آشنا شد. سیسولو نقش مهمی در هدایت سیاسی ماندلا ایفا کرد و او را با حلقه های فعالان ضد آپارتاید آشنا نمود.

ماندلا همزمان با کار، در دانشگاه ویتواترسرند ژوهانسبورگ در رشته حقوق ثبت نام کرد. او در آنجا با دانشجویان سفیدپوست، سیاه پوست، هندی و رنگین پوست که همگی مخالف نژادپرستی بودند، ارتباط برقرار کرد. این محیط چند نژادی دیدگاه او را گسترش داد و او را با ایده های مارکسیستی و سوسیالیستی آشنا کرد. در سال ۱۹۴۴، ماندلا به طور رسمی به کنگره ملی آفریقا (ANC) پیوست. او به همراه اولیور تامبو، والتر سیسولو و آنتون لمبد، شاخه جوانان کنگره ملی آفریقا را تأسیس کرد. این گروه معتقد بود که روش های قدیمی حزب، که مبتنی بر درخواست های محترمانه و نخبه گرایانه بود، دیگر در برابر تشدید نژادپرستی دولت کارساز نیست و باید به سمت بسیج توده ای و نافرمانی مدنی گسترده حرکت کرد.

ظهور آپارتاید و کمپین نافرمانی مدنی

در سال ۱۹۴۸، حزب ملی آفریقای جنوبی که نماینده منافع سفیدپوستان بود، در انتخابات پیروز شد و نظام آپارتاید را به صورت رسمی و قانونی نهادینه کرد. آپارتاید مجموعه ای از قوانین نژادپرستانه بود که هدف آن جداسازی کامل نژادها و تضمین برتری سیاسی و اقتصادی سفیدپوستان بود. قوانینی مانند قانون ثبت جمعیت که همه شهروندان را بر اساس نژاد طبقه بندی می کرد، و قانون مناطق گروهی که مناطق مسکونی را بر اساس نژاد تفکیک می کرد، زندگی میلیون ها سیاه پوست را ویران کرد.

ماندلا و کنگره ملی آفریقا مصمم به سرنگونی این نظام شدند. او به ریاست شاخه ترانسفال حزب کنگره ملی آفریقا رسید و نقش پررنگی در کمپین نافرمانی مدنی سال ۱۹۵۲ ایفا کرد. در این کمپین، هزاران نفر از قوانین ناعادلانه آپارتاید سرپیچی کردند که منجر به دستگیری گسترده فعالان شد. ماندلا در این دوره به چهره ای برجسته و رهبر غیرقابل انکار جنبش تبدیل شد. در سال ۱۹۵۵، کنگره ملی آفریقا و متحدانش منشور آزادی را در کلیپ تاون تصویب کردند. این سند چشم اندازی برای یک آفریقای جنوبی دموکراتیک، غیرنژادی و عادلانه ارائه می داد و اعلام می کرد که آفریقای جنوبی متعلق به همه کسانی است که در آن زندگی می کنند، سیاه و سفید.

دولت در پاسخ به این فعالیت ها، در سال ۱۹۵۶ ماندلا و ۱۵۵ فعال دیگر را به اتهام خیانت دستگیر کرد. دادگاه خیانت که چهار سال طول کشید، در نهایت در سال ۱۹۶۱ با تبرئه تمام متهمان به پایان رسید، زیرا دولت نتوانست ثابت کند که کنگره ملی آفریقا به دنبال سرنگونی خشونت آمیز دولت بوده است. با این حال، این دوره فشارهای مداوم، ماندلا را به این نتیجه رساند که روش های مسالمت آمیز به تنهایی برای مقابله با دولت خشن آپارتاید کافی نیست.

تأسیس اومخونتو وسیزوه و چرخش به مبارزه مسلحانه

نقطه عطف خشونت آمیز در تاریخ مبارزات، کشتار شارپویل در ۲۱ مارس ۱۹۶۰ بود. در این روز، پلیس آفریقای جنوبی به روی تظاهرات مسالمت آمیز سیاه پوستان که علیه قوانین گذرنامه اعتراض می کردند، آتش گشود و ۶۹ نفر را کشت. پس از این واقعه، دولت وضعیت فوق العاده اعلام کرد و فعالیت کنگره ملی آفریقا را غیرقانونی اعلام نمود. ماندلا که تحت تأثیر اندیشه های مارکسیستی و نیاز به دفاع از مردم قرار گرفته بود، به صورت پنهانی به حزب کمونیست آفریقای جنوبی پیوست.

در سال ۱۹۶۱، ماندلا با همکاری رهبران دیگر، سازمان نظامی اومخونتو وسیزوه (به معنای نیزه ملت) را به عنوان شاخه مسلحانه کنگره ملی آفریقا تأسیس کرد و خود فرماندهی آن را بر عهده گرفت. هدف اولیه این سازمان انجام عملیات خرابکارانه علیه زیرساخت های دولتی و اقتصادی (مانند نیروگاه ها و خطوط ارتباطی) بود، به گونه ای که به جان انسان ها آسیبی نرسد. ماندلا معتقد بود که اگر خرابکاری نتواند دولت را مجبور به مذاکره کند، باید به جنگ چریکی متوسل شد. او در این دوران به طور مخفیانه از کشور خارج شد و به کشورهای مختلفی در آفریقا و لندن سفر کرد تا حمایت مالی، سیاسی و آموزش نظامی برای نیروهای خود جلب کند. در این سفرها، او به عنوان پیمپرل سیاه شناخته می شد، زیرا با موفقیت از دست پلیس فرار می کرد.

دستگیری، دادگاه ریوونیا و محکومیت به حبس ابد

در ۵ اوت ۱۹۶۲، ماندلا پس از هفده ماه گریز از دست قانون، دستگیر و در دژ ژوهانسبورگ زندانی شد. گزارش های تاریخی متعددی، از جمله اظهارات مقامات سابق، اشاره دارند که سازمان سیا (CIA) محل اختفای او را به پلیس آفریقای جنوبی اطلاع داده است. او در ابتدا به اتهام رهبری اعتصاب کارگران و خروج غیرقانونی از کشور به پنج سال زندان محکوم شد.

اما ماجرا به اینجا ختم نشد. در ۱۱ ژوئیه ۱۹۶۳، پلیس به مزرعه لیلیسلیف در ریوونیا، واقع در شمال ژوهانسبورگ، یورش برد و رهبران ارشد کنگره ملی آفریقا، از جمله والتر سیسولو، گووان مبکی و احمد کاترادا، را دستگیر کرد. اسناد و مدارک یافت شده در این مزرعه، ماندلا را نیز به عنوان متهم اصلی به محاکمه ریوونیا کشاند. او و هشت متهم دیگر به اتهام خرابکاری و توطئه برای سرنگونی خشونت آمیز دولت و کمک به دشمنان خارجی برای حمله به کشور محاکمه شدند.

در ۲۰ آوریل ۱۹۶۴، ماندلا بیانیه ای تاریخی و تکان دهنده را از جایگاه متهم در دیوان عالی پرتوریا ایراد کرد. او به جای انکار اتهامات، فلسفه مبارزه مسلحانه را توجیه کرد و با جملاتی ماندگار گفت: در طول زندگی ام خود را وقف مردم آفریقا کرده ام. با استیلای سفیدپوستان مبارزه کرده ام، و با استیلای سیاه پوستان نیز مبارزه خواهم کرد. به دنبال آرمان جامعه ای آزاد و دموکراتیک که همه بتوانند در آن در توازن و با فرصت هایی برابر زندگی کنند، بوده ام. این آرمان من است که امیدوارم با آن زندگی کرده و بدان دست یابم. اما اگر نیاز باشد، آماده ام برای این آرمان بمیرم.

با وجود فشارهای بین المللی برای جلوگیری از اعدام، قاضی پرونده از صدور حکم مرگ خودداری کرد و در ۱۲ ژوئن ۱۹۶۴، ماندلا و همفکرانش به حبس ابد محکوم شدند.

۲۷ سال اسارت: از جزیره روبن تا آزادی

ماندلا ۲۷ سال از عمر خود را در زندان گذراند که بخش اعظم آن (۱۸ سال) در زندان مخوف جزیره روبن سپری شد. او در این زندان با شماره prisoner 46664 شناخته می شد. شرایط زندان بسیار سخت بود: کار اجباری در معدن آهک که باعث آسیب دائمی به چشمان او شد، سلول های کوچک و مرطوب، جیره غذایی ناکافی و محدودیت شدید در ملاقات با خانواده. با این حال، ماندلا هرگز روحیه خود را نباخت. او به مطالعه ادامه داد، با سایر زندانیان سیاسی بحث و گفتگو می کرد و به عنوان رهبر معنوی و فکری جنبش در داخل زندان عمل می نمود. او حتی موفق شد زندانبانان خود را تحت تأثیر رفتار محترمانه و قاطعانه اش قرار دهد.

در سال ۱۹۸۲، او به زندان پولسمور در سرزمین اصلی منتقل شد و در سال ۱۹۸۸ به زندان ویکتور ورستر انتقال یافت، جایی که در یک کلبه نسبتاً راحت تر تحت نظارت قرار گرفت. در همین دوران، مذاکرات مخفیانه بین نمایندگان دولت آفریقای جنوبی و ماندلا آغاز شد. همزمان، فشارهای بین المللی بر دولت آپارتاید به اوج خود رسیده بود. تحریم های اقتصادی، انزوای دیپلماتیک و جنبش جهانی نلسون ماندلا را آزاد کنید، دولت را در موضع ضعف قرار داده بود.

آزادی و گذار به دموکراسی

در ۲ فوریه ۱۹۹۰، فردریک ویلیام دی کلرک، رئیس جمهور وقت آفریقای جنوبی، در یک اقدام شگفت انگیز، ممنوعیت فعالیت کنگره ملی آفریقا و سایر سازمان های آزادی بخش را لغو کرد و اعلام نمود که نلسون ماندلا به زودی آزاد خواهد شد. در ۱۱ فوریه ۱۹۹۰، ماندلا پس از ۲۷ سال، در حالی که دست همسرش وینی را در دست داشت، از دروازه های زندان ویکتور ورستر خارج شد. تصاویر آزادی او در سراسر جهان پخش شد و جشن های بی سابقه ای برپا گردید.

دوران پس از آزادی، دوران مذاکرات پیچیده و پرتنش بود. ماندلا با هوشمندی تمام، تعادل ظریفی را بین فشار آوردن به دولت برای امتیازدهی و جلوگیری از خشونت های نژادی که می توانست کشور را به جنگ داخلی بکشاند، حفظ کرد. او با رهبران سفیدپوست، از جمله دی کلرک، و همچنین رهبران قبایل مختلف مانند مانگوسوتو بوتلزی از حزب آزادی اینکاتا، مذاکره کرد. این تلاش های دیپلماتیک در نهایت منجر به تدوین قانون اساسی موقت و برگزاری اولین انتخابات دموکراتیک چندنژادی در تاریخ آفریقای جنوبی شد. به پاس این تلاش های مسالمت آمیز، ماندلا و دی کلرک به طور مشترک برنده جایزه صلح نوبل در سال ۱۹۹۳ شدند.

ریاست جمهوری و دولت اتحاد ملی

در ۲۷ آوریل ۱۹۹۴، میلیون ها شهروند آفریقای جنوبی برای اولین بار در صف های طولانی برای رأی دادن ایستادند. کنگره ملی آفریقا با کسب اکثریت قاطع آرا پیروز شد و نلسون ماندلا در ۱۰ مه ۱۹۹۴ به عنوان نخستین رئیس جمهور سیاه پوست آفریقای جنوبی سوگند یاد کرد. او یک دولت اتحاد ملی تشکیل داد که در آن دی کلرک به عنوان معاون اول رئیس جمهور و تابو امبکی به عنوان معاون دوم خدمت می کردند. این اقدام نمادی از تعهد او به آشتی ملی بود.

یکی از مهم ترین دستاوردهای دولت ماندلا، تأسیس کمیسیون حقیقت و آشتی به ریاست اسقف دزموند توتو بود. این کمیسیون به جای انتقام جویی، بر کشف حقیقت جنایات دوران آپارتاید در ازای عفو متمرکز بود و به کشور کمک کرد تا با گذشته خود روبرو شود بدون اینکه در چرخه خشونت گرفتار شود. در عرصه اقتصادی، اگرچه باورهای شخصی ماندلا به سوسیالیسم گرایش داشت، اما دولت او سیاست های عمل گرایانه ای را برای حفظ ثبات اقتصادی و جذب سرمایه گذاری خارجی اتخاذ کرد.

یک لحظه نمادین در دوران ریاست جمهوری او، میزبانی جام جهانی راگبی در سال ۱۹۹۵ بود. ماندلا با پوشیدن پیراهن تیم ملی راگبی آفریقای جنوبی (که قبلاً نماد برتری سفیدپوستان بود)، در فینال مسابقات ظاهر شد و تیم را تشویق کرد. این حرکت، قلب میلیون ها سفیدپوست آفریقای جنوبی را تسخیر کرد و به عنوان اوج آشتی نژادی در تاریخ این کشور ثبت شد.

بازنشستگی و فعالیت های بشردوستانه جهانی

ماندلا در سال ۱۹۹۹، پس از یک دوره ریاست جمهوری، از قدرت کناره گیری کرد. این تصمیم او یکprecedent دموکراتیک مهم در قاره آفریقا ایجاد کرد، جایی که بسیاری از رهبران تمایل به چسبیدن مادام العمر به قدرت داشتند. پس از بازنشستگی، او فعالیت های خود را بر مبارزه با فقر و بیماری ایدز متمرکز کرد. او بنیاد نلسون ماندلا را تأسیس نمود و کمپین ۴۶۶۶۴ را برای افزایش آگاهی در مورد ویروس اچ آی وی/ایدز در آفریقا راه اندازی کرد. او با شکستن تابوهای فرهنگی، علناً در مورد این بیماری صحبت کرد و از دولت ها خواست تا داروهای ضدرتروویروسی را در دسترس همگان قرار دهند.

ماندلا همچنین به عنوان میانجی در مناقشات بین المللی، از جمله فرآیند صلح بوروندی، فعالیت کرد. او هرگز از انتقاد از سیاست های خارجی قدرت های بزرگ، به ویژه حمله آمریکا و بریتانیا به عراق در سال ۲۰۰۳، هراس نداشت. او همچنین روابط دوستانه خود با رهبرانی مانند فیدل کاسترو در کوبا و معمر قذافی در لیبی را حفظ کرد و همواره از حمایت بی دریغ آن ها از مبارزه ضد آپارتاید در زمانی که غرب سکوت کرده بود، قدردانی می نمود.

زندگی شخصی و ازدواج ها

زندگی شخصی ماندلا تحت تأثیر شدید تعهدات سیاسی او قرار داشت. او سه بار ازدواج کرد. اولین ازدواج او در سال ۱۹۴۴ با اولین ماسه، یک پرستار، بود. آن ها صاحب چهار فرزند شدند، اما فشارهای فعالیت سیاسی ماندلا و عدم تفاهم، منجر به طلاق آن ها در سال ۱۹۵۸ شد.

چند هفته پس از طلاق، او با وینی مادیکیزلا، یک مددکار اجتماعی، ازدواج کرد. وینی در دوران زندانی بودن ماندلا، به چهره ای برجسته و گاهی جنجالی در مبارزه تبدیل شد. با این حال، اختلافات عمیق، اتهامات وارد شده به وینی و سال ها جدایی، این ازدواج را تحت فشار قرار داد و آن ها در سال ۱۹۹۶ به طور رسمی از یکدیگر جدا شدند. آن ها دو دختر به نام های زنانی و زیندزیسوا داشتند.

در ۱۸ ژوئیه ۱۹۹۸، در هشتادمین سالگرد تولدش، ماندلا با گراسا ماچل، بیوه سامورا ماچل (رئیس جمهور سابق موزامبیک و یک فعال برجسته حقوق زنان)، ازدواج کرد. این ازدواج تا پایان عمر ماندلا ادامه یافت و گراسا ماچل همراه و مراقب او در سال های پایانی زندگی اش بود.

بیماری، درگذشت و میراث جهانی

در سال های پایانی عمر، ماندلا به دلیل کهولت سن و عفونت های مکرر تنفسی (که ریشه در سال های کار اجباری در معدن آهک داشت)، چندین بار در بیمارستان بستری شد. او سرانجام در ۵ دسامبر ۲۰۱۳، در سن ۹۵ سالگی، در خانه خود در ژوهانسبورگ و در آرامش، در حالی که اعضای خانواده اش در کنارش بودند، درگذشت.

مرگ او موجی از اندوه جهانی را برانگیخت. رهبران جهان از او به عنوان یکی از بزرگترین قهرمانان اخلاقی تاریخ یاد کردند. مراسم خاکسپاری رسمی او در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۳ در روستای زادگاهش، کونو، با حضور هزاران نفر از مردم و ده ها رئیس دولت و شخصیت برجسته بین المللی برگزار شد.

میراث ماندلا فراتر از مرزهای آفریقای جنوبی است. سازمان ملل متحد روز ۱۸ ژوئیه، زادروز او، را به عنوان روز بین المللی نلسون ماندلا نامگذاری کرده است. در این روز، از مردم جهان دعوت می شود تا با انجام ۶۷ دقیقه فعالیت داوطلبانه (به نمایندگی از ۶۷ سال فعالیت سیاسی او)، به ترویج ارزش های صلح، آزادی و عدالت کمک کنند. کتاب خودزندگی نامه او با عنوان راه طولانی به سوی آزادی، یکی از پرفروش ترین و تأثیرگذارترین کتب سیاسی تاریخ است که داستان مبارزه و امید را برای نسل های آینده روایت می کند.

لینک کوتاه مطلب: https://www.hillbilly.ir/?p=114897